Dhiig karka (hypertension) waa xaalad caafimaad oo si tartiib ah u saameysa malaayiin qof oo dunida ku nool. Dad badan ayaa isweydiiya sida dhiig karka iyo galmada isu saameeyaan—ma ammaan baa? ma khatar baa? Jawaabtu waa in ay ku xirnaan karto heerka xanuunka, daaweynta aad qaadato, iyo guud ahaan caafimaadkaaga.
Maqaalkan waxaad ku baran doontaa xaqiiqooyinka muhiimka ah ee ku saabsan dhiig karka iyo galmada, si aad u fahamto waxa badbaado ah iyo waxa u baahan taxaddar.
Waa Maxay Dhiig Karku?
Dhiig karku waa marka cadaadiska dhiiggu uu si joogto ah uga sarreeyo heerka caadiga ah. Badanaa calaamado muuqda ma laha, taas oo sababta loogu yeero “dilaa aamusan.”
Heerarka guud:
Caadi: ka yar 120/80 mmHg
Sare: 130/80 mmHg ama ka badan
Aad u sarreeya: 180/120 mmHg ama ka badan (xaalad degdeg ah)
Marka cadaadiska dhiiggu sarreeyo muddo dheer, wuxuu dhaawici karaa wadnaha, maskaxda, iyo xididdada dhiigga.
Dhiig Karka iyo Galmada: Ma Ammaanbaa?
Guud ahaan, dadka qaba dhiig karka xasiloon oo la xakameeyey waxay si ammaan ah u samayn karaan galmo. Galmadu waa jimicsi fudud oo la mid ah socod degdeg ah ama fuulidda jaranjarooyin yar.
Si kastaba, khatar ayaa jiri karta haddii:
Dhiig karkaagu aad u sarreeyo oo aan la daaweyn
Aad qabto xanuun wadne oo daran
Aad dareento xanuun laabta ah marka aad dadaasho
Dhakhtar kuu sheegay inaad ka fogaato dadaalka jirka
Runta: dadka intooda badan ee leh dhiig karka ma aha inay joojiyaan galmada, balse waa inay si fiican u maareeyaan xaaladdooda.
Sidee Galmadu U Saameysaa Cadaadiska Dhiigga?
Inta lagu jiro galmada:
Wadnuhu wuu dedejiyaa
Cadaadiska dhiiggu si ku meel gaar ah ayuu u kacaa
Neefsashadu way kordhaysaa
Kororkani waa ku meel gaar, wuxuuna caadi ahaan ku soo laabtaa heerkii hore dhowr daqiiqo gudahood.
Dadka caafimaadkoodu deggan yahay, tani badanaa khatar ma aha. Laakiin haddii dhiig karkaagu aan la xakameyn, cadaadiskan ku meel gaarka ah wuxuu kordhin karaa halista
dhibaato wadne.
Daawooyinka Dhiig Karka iyo Saamaynta Galmada
Arrin dad badan ka welwelsan waa: daawooyinka dhiig karka ma saameeyaan awoodda galmada?
Jawaab: mararka qaarkood haa.
Daawooyin qaarkood waxay sababi karaan:
Kacsi daciif ah (ragga)
Rabitaan galmo oo yaraada
Qallayl siilka (dumarka)
Daal
Laakiin tani kuma dhacdo qof walba.
Talo muhiim ah
Haddii aad aragto isbeddel galmo ka dib markaad bilowdo daawo:
Ha joojin daawada kaligaa
La hadal dhakhtarka
Marar badan waxaa la beddeli karaa daawada
Joojinta daawada adigoon talo helin waxay si weyn u kordhin kartaa khatarta wadne-istaag ama istaroog.
Calaamadaha Digniinta Inta Lagu Jiro Galmada
Haddii aad qabto dhiig kar, fiiro gaar ah u yeelo calaamadahan inta lagu jiro galmada:
Xanuun laabta ah
Neef qabatin daran
Madax wareer
Wadno garaac aan caadi ahayn
Daal aad u badan
Haddii mid ka mid ah kuwani kugu dhaco, jooji galmada isla markiiba oo la xiriir dhakhtar.
Sida Loo Sameeyo Galmo Badbaado Leh Marka Aad Qabto Dhiig Kar
1. Xakamee dhiig karkaaga
Tani waa qodobka ugu muhiimsan. Raac:
Daawooyinka sida laguu qoray
Cunto milix yar
Jimicsi joogto ah
Ka fogaanshaha sigaarka
Miisaan caafimaad leh
Marka dhiig karka la xakameeyo, khatarta galmada si weyn ayay u yaraataa.
2. Ha ku degdegin
Dadka qaba dhiig kar waa inay:
Sameeyaan galmo si tartiib ah
Ka fogaadaan dadaal aad u culus
Qaataan waqti nasasho
Galmada degdegga ah ee aadka u culus waxay kordhin kartaa culayska wadnaha.
3. Dooro waqti aad nasan tahay
Ka fogow galmada marka:
Aad aad u daalan tahay
Aad xanaaqsan tahay
Aad cunto culus dhowaan ka dib
Waqtiyada nasashada leh waxay yareeyaan culayska wadnaha.
4. La soco caafimaadka wadnaha
Haddii aad qabto:
Taariikh wadne-istaag
Xanuun laabta ah
Ama dhiig kar aad u daran
waa muhiim inaad la tashato dhakhtar ka hor intaadan ku noqon galmo firfircoon.
Goorma Ayaa La Walaacaa?
La xiriir dhakhtar haddii:
Dhiig karkaagu si joogto ah u sarreeyo
Aad qabto dhibaato kacsi oo cusub
Aad dareento xanuun laabta ah inta lagu jiro galmada
Ama aad qabto neef qabatin aan caadi ahayn
Dhibaatooyinkan waa digniin aan la iska indho tiri karin.
Gunaanad
Xiriirka ka dhexeeya dhiig karka iyo galmada waa mid ay tahay in si miyir leh loo fahmo. Dadka intooda badan ee dhiig karku u xakameysan yahay waxay sii wadan karaan nolol galmo oo caadi ah oo badbaado leh. Khatar dhab ah waxay badanaa timaadaa marka cadaadiska dhiigga uu aad u sarreeyo ama aan la daaweyn.
Furaha ugu weyn waa:
Inaad si joogto ah u maamusho dhiig karka
Inaad raacdo daawada
Inaad la tashato dhakhtar haddii aad aragto isbeddel
Haddii aad si sax ah u daryeesho caafimaadkaaga, galmadu badanaa ma aha wax khatar ku ah dadka qaba dhiig kar.